Wielki Post to czas, gdy jako klerycy Misjonarze Redemptoryści, mamy możliwość zdobywać nowe doświadczenia pastoralne. W tym roku pomagaliśmy w przeprowadzeniu rekolekcji w Krakowie, Świątnikach Górnych, Rzuchowej oraz w Olsztynie. Bracia klerycy w krótkich relacjach podzielili się tym, co przeżyli i czego się nauczyli.
Kraków
Pięknym doświadczeniem były dla nas rekolekcje, które mogliśmy poprowadzić w Specjalnym Ośrodku Szkolno-wychowawczym nr 2 w Krakowie. W dniach 13-14 marca bracia Tomasz i Patryk spotykali się ze starszymi klasami, natomiast dla młodszych uczniów 18-19 marca spotkania przygotowali bracia Szymon, Robert i Jakub Stanisz. Chcieliśmy w tym czasie pomóc dzieciom jak najlepiej przygotować do Świąt Zmartwychwstania Pana Jezusa, przybliżając im prawdę, że Pan Bóg kocha każdego, oraz pokazując, w jaki sposób możemy odpowiedzieć na tą miłość. Nasze krótkie katechezy staraliśmy się ubogacać scenkami, śpiewaniem piosenek czy różnymi innymi aktywnościami. Dzieci w odpowiedzi obdarowały nas wielką dobrocią, radością i uśmiechami, które były dla nas najpiękniejszym owocem tych rekolekcji.
Świątniki Górne
Czas rekolekcji to moment spotkania i odkrywania co Bóg chce nam powiedzieć. Jako klerycy: br. Bartłomiej i br. Krystian udaliśmy się wraz z Prefektem WSD o. Adamem Koślą na rekolekcje wielkopostne do Parafii p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Jadwigi Królowej w Świątnikach Górnych. Nauki odbywały się popołudniami w kościele. Spotkania z dziećmi byłby przygotowaniem na podróż, do jakiej zaprosił nas Bóg. Wraz z dużą grupą dzieci, przygotowaliśmy się na ową podróż, wyruszyliśmy ku życiu wiecznemu oraz posililiśmy się Eucharystią by jak najlepiej dotrzeć do nieba. Miłość, kryzys i sens życia, i gdzie w tym wszystkim jest Bóg. To tematy, które rozważaliśmy wraz z młodzieżą. Dzięki tym rekolekcjom mogliśmy zdobyć nowe doświadczenie, umocnić swoją wiarę i podzielić się tym kim dla nas jest Bóg.
Rzuchowa
W środę 20 marca dwaj klerycy: br. Hubert Stański i br. Jakub Ciepły udali się do Parafii p.w. Świętego Ducha w Rzuchowej w diecezji tarnowskiej, aby pomóc ojcu Adamowi Kośli w poprowadzeniu rekolekcji szkolnych, których tematem głównym była tajemnica wiary. Zadaniem braci było poprowadzenie dwóch spotkań z dziećmi i młodzieżą ze szkoły podstawowej w Rzuchowej – najpierw z klasami 1-4, a potem 5-8. Po każdym ze spotkań, księża z parafii odprawiali dla dzieci Mszę Świętą. Bracia przygotowali na rekolekcje całą gamę najróżniejszych rekwizytów. Br. Hubert opowiadał m.in o swoich przygodach na praktykach we Włoszech i przybliżał młodym postać naszego współbrata – św. Gerarda – prawdziwego tytana wiary, natomiast br. Jakub w ciekawy sposób przybliżył przypowieść o siewcy i ziarnie.
Olsztyn
W dniach od 17 do 20 marca 2024 r. w parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Olsztynie prowadzone były rekolekcje wielkopostne. Nauki dla dorosłych prowadził o. Piotr Andrukiewicz. Nauki rekolekcyjne dla dzieci i młodzieży – od poniedziałku do środy – prowadził br. Łukasz Malinowski. Spotkania dla dzieci i młodzieży były podzielone na pięć grup wiekowych. Tematem przewodnim dla dzieci i młodzieży była Miłość Boga do każdego z nas oraz zaproszenie do życia w wolności opartej na prawdzie, którą dla nas chrześcijan jest Jezus Chrystus.
Dodatkowo jako akolici mieliśmy możliwość wygłoszenia kazań pasyjnych u Sióstr Nazaretanek na krakowskim Kurdwanowie. W trakcie naszych rozważań przyjrzeliśmy się postaciom, które pojawiły się na drodze krzyżowej Jezusa Chrystusa.
Ubogaceni w nowe doświadczenia, pełni nadziei i zapału misyjnego, w dalszym ciągu przygotowujemy się do bycia głosicielami Obfitego Odkupienia!
br. Bartłomiej Laskowski CSsR
Święto św. Klemensa Hofbauera, redemptorysty, jest tradycyjnie dniem, który gromadzi wszystkie wspólnoty formacyjne z naszej Warszawskiej Prowincji Redemptorystów. Spotkanie, postulantów z Tuchowa, nowicjuszy z Lubaszowej oraz braci kleryków, odbyło się 15 marca 2024 r. w Wyższym Seminarium Duchownym w Krakowie.
Zjazd wspólnot formacyjnych rozpoczął się od wspólnej modlitwy, obiadu i spotkania przy kawie. Następnie uczestniczyliśmy w grze integracyjnej, w której trzeba było się wykazać nie tylko wiedzą o św. Klemensie, ale też znajomością, Pisma Świętego, polskich piosenek czy umiejętnością rozpoznawania różnych smaków.
O godzinie 18 udaliśmy się do naszej świątyni – Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy i uczestniczyliśmy w nabożeństwie Drogi Krzyżowej, której rozważania były oparte
o słowa naszego Świętego Współbrata. Było to świetne podsumowanie duchowości św. Klemensa. Punktem kulminacyjnym zjazdu była Eucharystia, sprawowana przez Przełożonego Prowincji Warszawskiej Redemptorystów o. Dariusza Paszyńskiego CSsR. W homilii Rektor Seminarium o. Jacek Zdrzałek CSsR przypomniał życiorys św. Klemensa i podał argumenty, dlaczego ten święty może być dla każdego z nas szczególnie bliski. Po pierwsze, przez słowiańską krew (Klemens pochodził z Czech) oraz przez to, że 21 lat posługiwał w Warszawie. Po drugie – przez swoją wielką wiarę, po trzecie przez to, że nie poddawał się trudnościom
i po czwarte przez swoją bliskość z ludźmi potrzebującymi.
Na koniec o. Prowincjał zachęcił wszystkich, aby brali przykład z naszego świętego współbrata, a do braci w formacji zwrócił się z zachętą „Nie traćcie ducha misyjnego. Jesteście potrzebni!” Zjazd zakończyliśmy wspólnym gaudeamusem.
Z pewnością był to piękny i ubogacający czas dla nas wszystkich – braci kleryków, nowicjuszy i postulantów. Mogliśmy na nowo zgłębić duchowość naszego świętego współbrata oraz spędzić czas ze sobą, dzieląc się wzajemnie radościami i trudami naszego powołania.
br. Jakub Stanisz CSsR
Kolejne konferencje były poświęcone temu jak trudne jest pogodzenie tego co wie rozum na temat wiary, a tego co czuje serce, oraz wątpliwością w wierze i pracą nad jej rozwojem. Tak często w dzisiejszym świecie pojawiają się jakieś pytania na temat sensu tego wszystkiego, nad tym po co wierzyć, co z tym robić. Myślimy, że gdy wątpimy to grzeszymy. Nic bardziej mylnego. Same wątpliwości mogą doprowadzić nas do prawdy, ale wtedy gdy coś z nimi robimy, gdy staramy się je rozwiać, wytłumaczyć
to z czym mamy problemy. Dlatego tak istotne jest dbanie o ten niesamowity dar jakim jest wiara, modlitwa o jego otrzymanie. Rozwijanie wiary poprzez czytanie odpowiednich lektur,
słuchanie konferencji, czy aktywne uczestnictwo w życiu Kościoła.
Marcowy dzień skupienia w naszym Seminarium pozwolił nam uporządkować to wszystko co wiemy
na temat wiary. Przypomnienie sobie jak cenny jest to dar i jak łatwo jest go utracić pozwoli nam jeszcze lepiej żyć autentyczną wiarą na co dzień. Jest to bardzo ważne by przez codzienne świadectwo, każdy kto nas widzi mógł dostrzec, że wiara w Boga jest pięknym darem.
br. Jakub Wiśniowski CSsR
W środę 6 marca o godzinie 19:45 w domu zakonnym redemptorystów w Krakowie odbyło się spotkanie Redemptorystowskiego Stowarzyszenia Przyjaciół Misji – wspólnoty gromadzącej osoby, którym leży na sercu wspieranie misji zagranicznych Kościoła, w myśl nakazu Chrystusa zawartego w Ewangelii: Idźcie
i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego.
W ramach spotkania gościliśmy siostrę Julitę, felicjankę i misjonarkę w Haiti, karaibskiej wyspie, od wielu lat zmagającej się z ogromną biedą, kataklizmami naturalnymi oraz – od kilku lat – z ogromną przestępczością, będącą skutkiem anarchii panującej w kraju i paraliżu instytucji państwowych. W 2021 roku prezydent tego kraju został zamordowany przez przestępców w swoim własnym domu. Przełożeni wspólnoty czterech felicjanek posługujących w Jacmel, południowym mieście Haiti podjęli decyzję o ich natychmiastowej ewakuacji.
Siostra Julita i pozostałe misjonarki nie tracą jednak nadziei na powrót do tego bardzo biednego, ale spragnionego nadziei kraju. Jak podkreślała, choć katolicyzm statystycznie jest tam największą religią, ludzie często są katolikami jedynie „na papierze”, w codziennym życiu praktykując rodzimą religię voodoo, będącą połączeniem wątków chrześcijańskich z wierzeniami afrykańskimi, przywiezionymi przez przodków Haitańczyków na ich wyspę.
Siostra Misjonarka opowiadała nam o wielu dziełach, które powstały wokół wspólnoty sióstr, jak na przykład: szkolenie z obsługi filtrów do oczyszczania wody, Kuchnia Matki Angeli zapewniająca posiłek dzieciom, którym realnie grozi śmiertelny głód oraz szkoła – zarówno podstawowa i średnia dla dzieci
i dorosłych. Jest także szkoła szycia, dająca możliwość godnego zarobku, gdzie nie działają żadne fabryki ani manufaktury tekstylno-odzieżowe. Dla mieszkańców miasta a nawet leżących daleko w górach wiosek dociera Przychodnia Matki Angeli, składająca się z terenowego samochodu wypełnionego lekamii opatrunkami, prowadzonego przez lekarza i pielęgniarza. Po wprowadzeniu stanu wyjątkowego w Haiti, część tych dzieł ograniczyła swoją działalność, ale .Ludzie tam mieszkający dalej starają się je kontynuować. Na przykład siostry łączą się z zagranicy ze swoimi grupami i prowadzą katechezę oraz uczą szyć „na odległość”.
Siostra Julita ubogaciła nasze spotkanie zdjęciami i filmami z jej posługi na Haiti: mogliśmy więc nieomal naocznie przekonać się o warunkach w jakich żyją na co dzień podopieczni sióstr oraz poziom dzieł, jakie dla tamtejszej społeczności tworzą felicjanki. Siostra podkreślała także zaangażowanie w katechizację
i rozwój duchowy Jacmel, na które składają się pomoc w katechizacji i organizacji wydarzeń religijnych
Nie zabrakło także pytań od uczestników spotkania. Obejmowały one szeroki zakres zagadnień, wśród których szczególnie mocno wybrzmiało pytanie o sens pomocy krajowi, który od lat wspierany pomocą organizacji międzynarodowych nie jest w stanie stanąć na nogi, a wręcz ma się coraz gorzej. Siostra potwierdziła, że problem ten istnieje oraz jest podwójny: wiele grup, zwłaszcza przestępczych wspiera anarchię i pogłębia chaos w Haiti, aby ukryć swoją działalność, ale także przywódcy kraju nie przyczyniają się do zdecydowanej rozprawy z wrogami porządku, często w obawie o swoje życie, a częściowo
z powodu chęci własnego zysku. Nie pomaga także stan moralny mieszkańców, powszechny nieomal upadek rodziny i bardzo utrudniony dostęp do edukacji. Pomimo wszystko jest jednak nadzieja, a dla nas chrześcijan jest nią Jezus Chrystus, który zawsze był i pozostał na Haiti i wzywa tam swoich misjonarzy.
br. Jakub Ciepły CSsR
1 października br. nasza Wspólnota seminaryjna, wraz ze swymi przełożonymi i profesorami, wzięła
udział w uroczystej inauguracji roku akademickiego 2022/2023, która miała miejsce w Instytucie
Teologicznym Księży Misjonarzy w Krakowie. W wyniku wejścia w życie nowego ratio studiorm, od
tego roku nasze Seminarium, zyskuje wszystkie prawa uniwersyteckie dzięki współpracy ze
stardomskim Instytutem Księży Misjonarzy.
Inauguracja rozpoczęła się uroczystą Mszą świętą w kościele pw. Nawrócenia św. Pawła Apostoła.
Głównym celebransem i kaznodzieją był Jego Magnificencja ks. prof. dr hab. Robert Tyrała, rektor
krakowskiego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II. Po Eucharystii wszyscy zebrani udali się do auli
ITKM, gdzie wybrzmiał średniowieczny hymn ,,Gaude Mater Polonia”, w wykonaniu scholi Księży
Misjonarzy. Jako pierwszy głos zabrał rektor ITKM – ks. dr Szczepan Szpoton CM, który uroczyście
przywitał wszystkich zebranych gości. Następnie swoje przemówienia wygłosili: rektor UPJPII – ks.
prof. Robert Tyrała, Wielki Kanclerz ITKM, a zarazem Wizytator Polskiej Prowincji Zgromadzenia Misji
– ks. dr Paweł Holc CM, Wikariusz Prowincjała Prowincji Warszawskiej Redemptorystów – o. Dariusz
Paszyński CSsR oraz przedstawiciel Wydziału Teologicznego UPJPII – ks. dr hab. Andrzej Kielian.
Kolejnym punktem podniosłej uroczystości była immatrykulacja, podczas której dokonał się akt
przyjęcia 13 nowych studentów na pierwszy rok studiów filozoficzno-teologicznych. Warto
podkreślić, iż aż ośmiu z nich stanowili studenci naszego tuchowskiego Seminarium. Wykład
inauguracyjny poprzedziło wystąpienie rektora WSD Redemptorystów w Tuchowie – o. dra Macieja
Sadowskiego CSsR, który przedstawił życie i dorobek naukowy inauguracyjnego prelegenta. Był nim
o. prof. dr hab. Wojciech Bołoz CSsR, który wygłosił wykład inauguracyjny zatytułowany: ,,Kościół w
poszukiwaniu przyszłości”. Ojciec Profesor ze swadą i znawstwem tematu zarysował problemy
współczesnego zsekularyzowanego społeczeństwa oraz wskazał drogi i znaki nadziei dla Kościoła w
niedalekiej przyszłości. Zebrani nagrodzili wieloletniego tuchowskiego Wykładowcę gromkimi
oklaskami, bukietem 50 róż z okazji niedawnego złotego jubileuszu kapłaństwa oraz wspólnie
odmówili modlitwę Anioł Pański.
Uroczystość zakończył wspólny obiad w refektarzu gościnnego klasztoru stradomskich Misjonarzy,
którym jesteśmy wdzięczni za serdeczne przyjęcie i prawdziwie braterską atmosferę. Pełni nadziei
pragniemy rozpocząć kolejny rok formacji intelektualnej i duchowej na ścieżkach naszego
redemptorystowskiego powołania.
Artur Topolski CSsR, alumn I roku WSD Redemptorystów w Tuchowie
Czas rekolekcji wielkopostnych dla kleryków Wyższego Seminarium Duchownego Redemptorystów w Tuchowie oraz braci juniorystów, to nie tylko odpoczynek po pracach misyjnych jakie głosiliśmy kilka dni wcześniej, ale przede wszystkim czas zbliżenia się do Boga oraz wyciszenia się przed najważniejszym Świętem w roku.
Rekolekcje przeprowadził dla nas o. Paweł Mazanka CSsR. Wygłosił on szereg konferencji, które pozwoliły nam poukładać sobie niektóre aspekty naszego życia. Jak podkreślił ojciec Paweł, rekolekcje to nie czas zdobywania nowej wiedzy, ale czas przylgnięcia do Boga. Na zakończenie rekolekcji, o. Janusz Sok CSsR przełożony Prowincji Warszawskiej Redemptorystów, celebrował Eucharystię, podczas której udzielił posługi lektoratu klerykom III roku oraz posługi akolitatu klerykowi V roku studiów.
Nowym lektorom i akolicie życzymy, aby zawsze z wielką dbałością wykonywali powierzone im zadania i pamiętali komu służą – Bogu. Z naszej strony zapewniamy o modlitwie i prosimy każdego, by braci Kacpra, Kamila, Huberta, Stanisława i Michała polecali Bogu w swoich modlitwach.
Jakub Wiśniowski CSsR
26 marca w Domu Kultury w Tuchowie odbyło się wydarzenie pod hasłem „Wylicytuj Nadzieję!”. Wpisało się ono w cykl różnych działań charytatywnych organizowanych w celu budowy ośrodka dla podopiecznych Stowarzyszenia Rodziców i Przyjaciół Osób Niepełnosprawnych „Nadzieja” w naszym mieście. Całe przedsięwzięcie zostało zorganizowane przez Stowarzyszenie „Nadzieja”, WSD Redemptorystów oraz Dom Kultury w Tuchowie. Patronat honorowy objęli Marszałek Województwa Małopolskiego, pan Witold Kozłowski (który był także głównym partnerem akcji) oraz Prowincjał Prowincji Warszawskiej Redemptorystów, o. Janusz Sok. Wsparła nas także Burmistrz Tuchowa, pani Magdalena Marszałek. Patronat medialny objęli: Kurier Tuchowski, RDN Małopolska oraz telewizja internetowa STARnova, która przeprowadziła transmisję online.
O godzinie 16:00 pani Dorota Kunc rozpoczęła spotkanie. Po przywitaniu gości i wystąpieniach rektora WSD Redemptorystów, o. Macieja Sadowskiego, burmistrz Magdaleny Marszałek oraz wiceprezes Stowarzyszenia „Nadzieja”, pani Marii Tyrki, rozpoczął się koncert zespołu muzycznego „Skrzypki” z Bobowej. Wykonali oni wielkie przeboje autorów polskich, jak i zagranicznych, zdobywając sobie serca obecnych gości. Następnie odbyła się licytacja kilku wartościowych przedmiotów, w tym m.in. naszyjnika z bursztynem podarowanego przez Pierwszą Damę RP, panią Agatę Kornhauser-Dudę, tygodniowych wakacji w ekskluzywnym, czteroosobowym domu na Kaszubach oraz obrazu „Chrystus Odkupiciel” autorstwa pana Adama Piekarskiego z Rzymu.
Wydarzenie obfitowało w emocje i wiele zwrotów akcji. Najwięcej wrażeń przyniosła licytacja obrazu przedstawiającego naszego Odkupiciela – dzieło ostatecznie wylicytował za osiem tysięcy złotych Wikariusz Prowincjała Prowincji Warszawskiej, o. Dariusz Paszyński. Ten wyjątkowy wizerunek został zakupiony z intencją umieszczenia go w kaplicy powstającego „Domu Nadziei”, a uzyskanie tak wysokiej kwoty było możliwe także dzięki ofiarności WSD Redemptorystów oraz anonimowych darczyńców.
Później nastąpiła przerwa, w czasie której zgromadzeni goście mogli wzmocnić się posiłkami przygotowanymi przez Bistro „Smaczny-Kęs” z Zabłędzy oraz kupować różne wartościowe obrazy wystawione w foyer Domu Kultury.
O 19:00 miał miejsce występ grupy teatralnej „Mumio” z Katowic. Ich program, stanowiący centralny punkt całego przedsięwzięcia, pozwolił publiczności spojrzeć na świat humorystycznie i rozweselił niejedną osobę. Po serii skeczów artyści przeszli płynnie do poprowadzenia licytacji jeszcze kilku przedmiotów, dokładając od siebie jeden, który ostatecznie sprzedano za tysiąc złotych. Na koniec prezes Stowarzyszenia „Nadzieja”, pan Marian Gut, podziękował wszystkim osobom i instytucjom, dzięki którym „Wylicytuj Nadzieję!” mogło zostać zrealizowane. W dobrych nastrojach goście z różnych stron Polski opuszczali Dom Kultury w Tuchowie, mogąc powiedzieć, zgodnie ze słowami papieża Franciszka, że „dzisiaj uczynili gest miłości wobec drugiego”.
Ostatecznie udało się zebrać 36 590 złotych. Do budowy „Domu Nadziei” brakuje jeszcze ok. stu pięćdziesięciu tysięcy, dlatego Stowarzyszenie cały czas prowadzi licytacje online różnych wartościowych przedmiotów w grupie na portalu Facebook, nazwanej „Wylicytuj Nadzieję”. Organizuje też kolejne akcje, m.in. 3 maja, wieczorem, na placu przy bazylice Nawiedzenia NMP w Tuchowie odbędzie się koncert charytatywny grupy wokalnej „Servi Domini Cantores”, składającej się z księży-wokalistów, absolwentów wydziałów wokalno-aktorskich polskich akademii muzycznych.
Wszystkich, którzy pragną wspomóc budowę „Domu Nadziei”, zachęcamy do dokonania dobrowolnej wpłaty na naszą zrzutkę lub przelewem na konto: 66 8627 0001 2023 9004 0849 0001, wpisując w tytule „Na budowę ośrodka”.
2 kwietnia w tuchowskim sanktuarium będzie celebrowana uroczysta Eucharystia w intencji wszystkich ofiarodawców i dobroczyńców „Wylicytuj Nadzieję!”. Członkowie Stowarzyszenia pamiętają też o wszystkich swoich darczyńcach w czasie comiesięcznych Mszy Świętych sprawowanych przed cudownym obrazem Matki Bożej Tuchowskiej. Z serca dziękujemy za każdy gest miłości!
Robert Borzyszkowski CSsR
Końcówka minionego tygodnia dla części kleryków stała pod znakiem drogi krzyżowej „Ślad losu”. Wyjechaliśmy bowiem w dziewięcioosobowej grupie, aby w dwóch parafiach śpiewać drogę krzyżową „Ślad losu”. Jest to wyjątkowa droga krzyżowa, gdyż ma ona 15 stacji, które są zatytułowane inaczej niż w klasycznej wersji z 14-stoma stacjami. Jej autorami są dwaj polscy redemptoryści: tekst napisał o. Andrzej Wodka, zaś muzykę skomponował o. Wojciech Skroboszewski. Podczas śpiewu ważnym elementem jest wyświetlana równocześnie prezentacja z fragmentami filmu „Pasja”, pomagająca w przeżywaniu męki Jezusa Chrystusa.
W piątek 18 marca odpowiedzieliśmy na zaproszenie ks. Gabriela Kołodzieja, Proboszcza parafii p.w. Świętych Archaniołów Rafała i Michała w Aleksandrowie Łódzkim. Po rozłożeniu sprzętu muzycznego przywiezionego przez nas z Tuchowa najpierw uczestniczyliśmy w wieczornej Mszy Świętej, a bezpośrednio po niej prezentowaliśmy „Ślad losu”. Po zakończeniu wspólnej modlitwy wszyscy wierni byli zaproszeni przez nas do złożenia ofiar na cele charytatywne (m.in. na pomoc Ukraińcom i na budowę domu dla osób niepełnosprawnych ze Stowarzyszenia „Nadzieja” w Tuchowie), a my w zamian rozdawaliśmy najnowsze egzemplarze „Rodziny Odkupiciela” oraz płyty CD z nagranym śpiewem „Śladu losu”. Po wszystkim skorzystaliśmy z zaproszenia ks. Proboszcza na wspólną kolację na plebanii.
Następnego dnia udaliśmy się do naszych współbraci do Łodzi. Korzystając z dużej ilości wolnego czasu wybraliśmy się na zwiedzanie katedry łódzkiej, która zachwyciła nas swoim pięknem. Po południu w naszej redemptorystowskiej parafii p.w. św. Marka podobnie, jak w Aleksandrowie modliliśmy się z wiernymi śpiewem „Śladu losu” i uczestniczyliśmy w Eucharystii, a następnie zbieraliśmy ofiary i rozdawaliśmy nasze biuletyny i płyty. Wieczór spędziliśmy w braterskiej wspólnocie przy wspólnym stole. Wkrótce potem wyjechaliśmy w drogę powrotną do Tuchowa.
Tomasz Wierzbicki CSsR
